رفتر سوله چیست؟ معرفی انواع رفتر، کاربرد، طراحی و نصب

رفتر در سوله چیست؟

رفتر چیست؟ رفتر در سوله به انگلیسی (Rafter) به تیر شیبدار بین ستون ها اشاره دارد که با هدف تحمل بار ناشی از وزن پوشش سقف سوله یا بارهای محیطی طراحی و نصب می شود. رفتار با توجه به نوع کاربری سوله، عرض دهانه سوله، نوع پوشش سقف و بار محیطی طراحی و نصب می شود و یکی از مهم ترین اجزای سوله به شمار می رود. طراحی اتصال رفتر سوله از بالای سقف سوله تا لبه بام و محل اتصال دیوار امتداد دارد و به این صورت بار سقف سوله را به دیوار و ستون ها منتقل می کنند.

براساس تعریف سایت aproplan، رفتر (Rafter) یکی از اعضای شیب‌دار سازه است که از بالای سقف تا دیوار یا لبه بام امتداد می‌یابد و وظیفه اصلی آن انتقال بارهای سقف به تکیه‌گاه‌های سازه‌ای است. در سازه‌های فلزی و سوله‌ها نیز رفتر نقش اصلی را در تحمل بار سقف و انتقال آن به ستون‌ها ایفا می‌کند.

همچنین در تعریف دیگری از ramcadds ، رفتر یکی از اعضای اصلی انتقال بار در سقف‌های شیب‌دار معرفی شده است که وظیفه انتقال بارهای وارده بر سقف را به سایر اجزای سازه بر عهده دارد. در سوله صنعتی و سازه های فلزی؛ رفتر از مقاطع فولادی ساخته می‌شود تا امکان طراحی دهانه‌های بزرگ‌تر و تحمل بار بیشتری را داشته باشد.

کاربرد رفتر در سوله

مهم ترین وظیفه رفتر تحمل و انتقال بار است و در واقع بار حاصل از وزن پوشش سقف، بار باد و باران یا برف و سایر تجهیزات ابتدا به رفتر وارد می شود و سپس به ستون ها و دیوارها منتقل می شد. این گونه رفتر نقش تعیین کننده ای را در ایجاد سازه پایدار بازی می کند و مانع از تغییر شکل اجزای سازه در برابر بارهای خارجی می شود. از طرفی رفتر با تعیین میزان شیب و شکل ظاهری سقف سوله بر زیبایی سازه نیز اثر دارد. در ادامه به برخی از مهم ترین وظایف و کاربردهای رفتر در سوله پرداخته ایم.

👈تحمل و انتقال بار:

رفتر در سوله بارهای وارده از پوشش سقف، عایق، باد یا برف و باران را تحمل می کند و موجب انتقال یکنواخت بار به دیوارها یا ستون های سازه می شود.

👈توزیع متعادل بار:

می توان به نوعی توزیع یکنواخت بار را مهم ترین وظیفه رفتر دانست زیرا با این کار از آسیب به دیوارهای سازه جلوگیری می شود.

👈تعیین میزان شیب یا شکل ظاهری سقف سوله:

شیب، زاویه و طول رفترها شکل سقف را تعیین می کند. این شیب موجب تخلیه سریع باران یا برف شده و از این رو برای مناطق بارانی و برفی تعیین زاویه رفتر اهمیت زیادی دارد.

👈بهبود پایداری و دوام سقف:

رفتر به یکی از اعضای مهم سوله است که بارهای زیادی را منتقل می کند و با همین کار از باز شدن دیوار، خمیدگی، افتادگی سقف سوله یا تغییر شکل سازه به مرور زمان جلوگیری می شود.

👈امکان ایجاد فضای بیشتر:

در برخی سازه ها با طراحی اتصال رفتر سوله امکان ایجاد فضای روباز زیر سقف به عنوان اتاق زیر شیروانی، انباری فراهم می شود.

👈ایجاد فضای بهینه داخلی در سوله صنعتی:

در سازه های صنعتی، نصب رفتر امکان ساخت سقف های وسیع بدون ستون داخلی را فراهم کرده و موجب افزایش میزان فضای مفید داخلی می شود.

انواع رفتر سوله

انتخاب نوع رفتر یکی از عوامل مهم در طراحی سوله است و علاوه بر تأثیر بر مقاومت سازه، وزن اسکلت فلزی و هزینه نهایی سوله را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. عواملی مانند عرض دهانه، نوع کاربری، بارهای طراحی و شیب سقف مشخص می‌کنند که کدام نوع رفتر برای پروژه مناسب‌تر است. اگر می‌خواهید بدانید انتخاب رفتر چه تأثیری بر هزینه ساخت دارد، پیشنهاد می‌کنیم مقاله استعلام قیمت سوله را نیز مطالعه کنید.

رفتر خرپایی

رفتر خرپایی(truss rafters) برای سوله سبک یا سوله خرپایی، با دهانه متوسط پیشنهاد می شود. رفتر خرپایی با اعضای نبشی یا لوله ای به شکل مثلثی طراحی می شود و توانایی تحمل بار با کمترین وزن را دارد و بارهای سقف را کاملا یکنواخت توزیع می کند. از رفتر خرپایی اغلب در سوله سالن ورزشی، سوله انباری و موارد مشابه استفاده می شود.

رفتر سنگین (rigid frame)

رفتر سنگین در سوله های سنگین با دهانه بزرگ استفاده می شود. این نوع رفتر با تیرورق یا پروفیل ساخته می شود که عملکرد خمشی بالایی داشته و همین خاطر تحمل بار بالایی نیز دارد. از رفتر سنگین صنعتی اغلب در سوله های صنعتی، سوله انباری یا کارخانه های تولیدی استفاده می شود.

مقاله پیبشنهادی:

مقایسه سوله سبک و سنگین؛ مزایا، معایب و عوامل مؤثر بر قیمت

سوله تیرورقی چیست؟ تعریف، مزایا، کاربرد و قیمت ساخت

سوله خرپایی vs تیرورقی — تفاوت‌ها و راهنمای خرید بین خرپایی و تیرورقی

رفتر سه هزار

رفتر سه هزار با دهانه بزرگ و مقاومت بالا گزینه ای مناسب برای تحمل بارهای سقف است.

رفتر دو هزار

رفتر دو هزار به صورت تیرورقی و با دهانه متوسط ساخته می شود.

رفتر تک شیب و دوشیب

با توجه به شیب سقف از رفتر تک شیب و دو شیب در سازه های استفاده می شود. رفتر تک شیب در سازه های با محدودیت ارتفاع و به منظور جمع آوری آب باران در یک سو استفاده می شود. در رفتر دو شیب، انتقال بار به صورت متقارت و دو طرفه صورت می گیرد که برای دهانه های بزرگ کاربرد دارد.

نکات مهم در طراحی اتصال رفتر سوله

طراحی اتصال رفتر سوله همراه با دیگر اجزا نظیر وال پست متناسب با استانداردهای سوله سازی صورت می گیرد. در این راستا بارگذاری شامل بار سقف، بار باد و باران یا بارهای جانبی ارزیابی می شوند، سپس ابعاد رفتر تعیین می شود. در طراحی اتصال رفتر نکته مهمی که در نظر گرفته می شود انتقال یکنواخت بارها است که از این رو از سخت کننده ها و پیچ های پرمقاومت استفاده می شود.

طراحی رفتر باید با دقت و طبق استانداردهای سازه ای انجام شود. نخستین نکته، بررسی دقیق بارگذاری شامل بار برف، باد، وزن سقف و نیروهای جانبی است. بر اساس این اطلاعات، نوع مقطع و ابعاد رفتر تعیین می شود. در طراحی اتصال رفتر به ستون باید انتقال یکنواخت نیروها بدون تمرکز تنش انجام شود؛ بنابراین استفاده از صفحات گاست، سخت کننده ها و پیچ های پرمقاومت ضروری است. همچنین ورق های اتصال نیز در ضخامت های مناسب انتخاب می شود. از طرفی استفاده از مهاربند (سقفی و جانبی) الزامی است.

یکی از اعضای مهم در سیستم مهاربندی سوله، استرات است که با انتقال نیروهای محوری و افزایش پایداری قاب، از تغییر شکل اعضای سازه جلوگیری می‌کند. برای آشنایی بیشتر با عملکرد این عضو، مقاله «استرات در سوله چیست؟» را مطالعه کنید.

نصب رفتر سوله

نصب رفتر یکی از حساس‌ترین مراحل اجرای اسکلت فلزی سوله است و باید مطابق آیین‌نامه‌های سازه‌ای و با رعایت استانداردهای نصب انجام شود. اگر می‌خواهید با مراحل کامل اجرای اسکلت، نصب ستون‌ها، بادبندها و سایر اجزای سازه آشنا شوید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله نصب سوله را نیز مطالعه کنید.

مهم‌ترین مراحل نصب رفتر عبارت‌اند از:

✔️محاسبه طول رفتر بر اساس دهانه و شیب سقف

✔️ایجاد برش مناسب در محل اتصال رفتر به خط تاج

✔️نصب ستون‌ها و کنترل تراز و شاقول بودن آن‌ها

✔️حمل و جانمایی رفترها با استفاده از جرثقیل

✔️اتصال رفتر به ستون به‌صورت پیچ و مهره‌ای یا جوشی

✔️اجرای اتصالات جوشی در فرآیند جوشکاری مطابق دستورالعمل جوشکاری WPS

✔️انجام بازرسی چشمی عیوب جوش و تست‌ مایع نافذ در صورت نیاز

✔️کنترل تراز و هم‌راستایی رفترها

✔️بررسی فاصله بین رفترها و تطابق شیب سقف با نقشه‌های اجرایی

✔️نصب مهاربندهای سقفی و جانبی برای افزایش پایداری قاب اصلی

جمع بندی

همانطور که پیش از این گفته شد رفتر (Rafter) یکی از مهم‌ترین اعضای باربر در سوله است که وظیفه انتقال بارهای سقف به ستون‌ها و حفظ پایداری سازه را بر عهده دارد. انتخاب نوع رفتر، ابعاد مقطع، نحوه اتصال و روش اجرای آن باید با توجه به دهانه سوله، شیب سقف، نوع کاربری و بارها انجام شود. اگر قصد خرید سوله یا ساخت سوله صنعتی، انبار، کارگاه یا کارخانه را دارید، پیشنهاد می‌کنیم پیش از شروع پروژه با شرکت سوله سازی سوله کاوه پارس زرین مشورت کنید تا طراحی سازه مطابق استانداردهای روز مهندسی انجام شود. کارشناسان سوله کاوه پارس زرین آماده‌اند تا از مرحله طراحی و محاسبات سازه تا ساخت، نصب و تحویل نهایی، در کنار شما باشند و بهترین راهکار را متناسب با نیاز پروژه ارائه دهند.

سوالات متداول درباره رفتر سوله